BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG TRONG THỜI ĐẠI CHUYỂN ĐỔI SỐ TỪ THỰC TIỄN NHÀ TRƯỜNG TH&THCS HỒNG QUANG

1. Đặt vấn đề

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ chính trị có ý nghĩa chiến lược, lâu dài, đồng thời là yêu cầu cấp bách trong giai đoạn hiện nay. Nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; đó là kim chỉ nam cho đường lối cách mạng, là cơ sở để Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội, là điểm tựa tinh thần để toàn dân đoàn kết xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trong thời đại chuyển đổi số, nhiệm vụ này diễn ra trong bối cảnh mới. Công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông trực tuyến đã làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp nhận, xử lý và chia sẻ thông tin. Mặt tích cực là thông tin chính thống, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, những giá trị văn hóa tốt đẹp có thể được lan tỏa nhanh chóng,

rộng rãi. Tuy nhiên, môi trường số cũng tạo điều kiện để tin giả, thông tin sai lệch, quan điểm cực đoan, luận điệu xuyên tạc phát tán với tốc độ nhanh, hình thức tinh vi và phạm vi tác động rộng.

Đối tượng chịu ảnh hưởng mạnh của không gian mạng hiện nay không chỉ là người trưởng thành mà còn là học sinh phổ thông. Ở lứa tuổi trung học cơ sở, các em đang trong quá trình hình thành thế giới quan, nhân sinh quan, kỹ năng đánh giá thông tin và khả năng tự điều chỉnh hành vi. Các em thích khám phá, dễ bị hấp dẫn bởi video ngắn, hình ảnh bắt mắt, tiêu đề giật gân, các trào lưu mạng. Trong khi đó, năng lực kiểm chứng thông tin, khả năng phân biệt đúng sai, nhận diện động cơ đằng sau một nội dung truyền thông của nhiều em còn hạn chế. Nếu nhà trường, gia đình và xã hội không kịp thời định hướng, học sinh dễ bị tác động bởi những nội dung lệch chuẩn, thờ ơ với lịch sử, thiếu trách nhiệm công dân hoặc tiếp nhận sai lệch về Đảng, Nhà nước và con đường phát triển của đất nước.

Trong nhà trường, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không phải là nhiệm vụ tách rời hoạt động giáo dục, càng không thể chỉ dừng lại ở khẩu hiệu hay phong trào. Nhiệm vụ ấy cần được thể hiện trong sinh hoạt chi bộ, công tác quản lý, hoạt động dạy học, công tác chủ nhiệm, sinh hoạt dưới cờ, hoạt động trải nghiệm, giáo dục pháp luật, giáo dục truyền thống và xây dựng văn hóa học đường. Mỗi bài giảng đúng định hướng, mỗi lời nói chuẩn mực, mỗi hành động nêu gương của thầy cô đều góp phần bồi dưỡng niềm tin, hình thành bản lĩnh và tạo “sức đề kháng” cho học sinh trước thông tin xấu độc.

Hội thảo nâng cao chất lượng giáo dục tại trường TH&THCS Hồng Quang

Từ thực tiễn của một giáo viên dạy Ngữ văn, chủ nhiệm lớp 9, đồng thời là đảng viên và tổ trưởng tổ Khoa học Xã hội, có thể thấy nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng gắn chặt với công việc hằng ngày. Người dạy Ngữ văn không chỉ truyền đạt kiến thức, rèn luyện kỹ năng đọc - viết - nói - nghe, mà còn góp phần hình thành tình yêu quê hương, lòng biết ơn, khả năng phân biệt đúng sai, thái độ sống nhân ái và trách nhiệm cộng đồng. Giáo viên chủ nhiệm không chỉ

quản lý nề nếp lớp học, mà còn nắm bắt tâm lý, định hướng hành vi, phối hợp với gia đình để giúp học sinh sử dụng không gian mạng an toàn, văn minh.

Xuất phát từ yêu cầu đó, bài viết tập trung làm rõ nhận thức về nền tảng tư tưởng của Đảng; những thách thức của không gian mạng đối với môi trường giáo dục; vai trò của chi bộ, đảng viên, giáo viên trong giữ vững trận địa tư tưởng ở trường học; đồng thời đề xuất một số giải pháp phù hợp với thực tiễn nhà trường phổ thông trong thời đại chuyển đổi số.

2. Nền tảng tư tưởng của Đảng và yêu cầu bảo vệ trong thời đại chuyển đổi số

Nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Đây không chỉ là hệ thống lý luận cách mạng, khoa học, mà còn là phương pháp nhận thức và hành động để giải quyết những vấn đề thực tiễn của cách mạng Việt Nam. Chủ nghĩa Mác - Lênin cung cấp thế giới quan, phương pháp luận khoa học về sự phát triển của xã hội, vai trò của quần chúng nhân dân, mục tiêu giải phóng con người khỏi áp bức, bất công. Tư tưởng Hồ Chí Minh là sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, kết tinh truyền thống yêu nước, nhân nghĩa, đoàn kết của dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là bảo vệ chân lý đã được lịch sử kiểm nghiệm: độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; nhân dân là chủ thể của cách mạng; Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội; mục tiêu phát triển đất nước là dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Bảo vệ không có nghĩa là khép kín, bảo thủ, né tránh đổi mới, mà phải gắn với phát triển sáng tạo, biết làm rõ giá trị cốt lõi, đồng thời vận dụng phù hợp vào nhiệm vụ mới, đối tượng mới và bối cảnh mới.

Trong thời đại chuyển đổi số, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đòi hỏi sự chủ động, khoa học và linh hoạt. Không gian mạng đã trở thành một “không

gian xã hội” đặc biệt, nơi con người học tập, làm việc, giao tiếp, bày tỏ quan điểm và hình thành thái độ. Ở đó, cái đúng và cái sai có thể xuất hiện cùng lúc; thông tin chính thống và thông tin bịa đặt có thể đặt cạnh nhau; nội dung xuyên tạc có thể được ngụy trang bằng hình thức hấp dẫn, ngôn ngữ gần gũi, giọng điệu tưởng như khách quan. Vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng trong môi trường số không chỉ là phản bác khi có thông tin sai trái, mà còn là chủ động xây dựng hệ sinh thái thông tin tích cực, chính xác, nhân văn và có sức thuyết phục.

Đối với nhà trường phổ thông, nền tảng tư tưởng của Đảng cần được chuyển hóa thành những giá trị giáo dục cụ thể: lòng yêu nước, tự hào dân tộc, tôn trọng sự thật lịch sử, ý thức chấp hành pháp luật, tinh thần trách nhiệm với cộng đồng, thái độ sống trung thực, nhân ái, đoàn kết. Nếu những giá trị này chỉ được nói bằng khái niệm trừu tượng, học sinh sẽ khó tiếp nhận. Nhưng nếu được thể hiện qua bài học Ngữ văn, câu chuyện lịch sử, hoạt động trải nghiệm, tấm gương người tốt việc tốt, quy tắc ứng xử trong trường và trách nhiệm sử dụng mạng xã hội, các em sẽ tiếp nhận một cách tự nhiên, gần gũi và bền vững.

Một tiết học của các em học sinh trường TH&THCS Hồng Quang

Với môn Ngữ văn, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không phải là đưa nội dung chính trị khô cứng vào bài học, mà là làm cho những giá trị tốt đẹp trong văn học và đời sống tỏa sáng. Qua những tác phẩm viết về quê hương, đất nước, con người Việt Nam, học sinh được bồi dưỡng tình yêu tiếng Việt, niềm tự hào văn hóa, sự trân trọng đối với những hy sinh của cha ông. Qua đọc hiểu văn bản nghị luận, học sinh được rèn năng lực nhận diện luận điểm, đánh giá bằng chứng, phân biệt lý lẽ xác đáng với ngụy biện. Đây là năng lực rất quan trọng để các em không bị dẫn dắt bởi thông tin sai lệch trên không gian mạng.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong nhà trường còn gắn với việc xây dựng niềm tin khoa học. Niềm tin ấy không phải là niềm tin mù quáng, mà là niềm tin được hình thành trên cơ sở hiểu biết, trải nghiệm, đối thoại và kiểm chứng. Khi học sinh hiểu vì sao dân tộc ta lựa chọn con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; vì sao hòa bình, ổn định, đoàn kết là điều kiện quan trọng

để phát triển; vì sao mỗi công dân phải có trách nhiệm với cộng đồng và Tổ quốc, các em sẽ biết tự bảo vệ mình trước những luận điệu phủ nhận, xuyên tạc hoặc kích động.

3. Những thách thức trên không gian mạng đối với môi trường giáo dục

Thách thức đầu tiên là tốc độ lan truyền của thông tin sai lệch. Trong môi trường số, một nội dung xấu độc có thể tiếp cận số lượng lớn người dùng chỉ trong thời gian ngắn. Nó có thể xuất hiện qua nhóm lớp, nhóm bạn bè, mạng xã hội, nền tảng video ngắn hoặc tin nhắn cá nhân. Đối với học sinh, sự hấp dẫn của hình ảnh, âm thanh, tiêu đề giật gân và hiệu ứng đám đông thường mạnh hơn năng lực kiểm chứng. Một đoạn video bị cắt ghép, một bài viết dùng ngôn ngữ kích động, một bình luận xuyên tạc lịch sử có thể tác động đến cảm xúc của các em trước khi các em kịp phân tích đúng sai.

Thách thức thứ hai là sự tinh vi trong phương thức chống phá. Các quan điểm sai trái, thù địch hiện nay không phải lúc nào cũng xuất hiện bằng lời lẽ cực đoan, dễ nhận diện. Nhiều nội dung được ngụy trang dưới danh nghĩa “góp ý”, “phản biện”, “khai sáng”, “tự do học thuật”, “đòi dân chủ”, “bảo vệ quyền con người” hoặc “nhìn lại lịch sử”. Những nội dung này thường lấy hiện tượng riêng lẻ để quy kết bản chất, cắt rời sự kiện khỏi bối cảnh, phóng đại khuyết điểm, phủ nhận thành tựu, đánh đồng sai phạm cá nhân với đường lối của Đảng, gieo rắc hoài nghi về mục tiêu, lý tưởng của chế độ.

Thách thức thứ ba là tâm lý dễ bị cuốn theo trào lưu của học sinh. Ở tuổi trung học cơ sở, nhiều em chưa ý thức đầy đủ hậu quả của việc chia sẻ, bình luận, bắt chước hoặc tham gia các thử thách trên mạng. Các em có thể nghĩ rằng một lời nói đùa, một hình ảnh chế, một bình luận thiếu chuẩn mực chỉ là chuyện nhỏ. Nhưng nếu lặp lại thường xuyên, những hành vi ấy sẽ hình thành thói quen ứng xử lệch chuẩn, thiếu tôn trọng người khác, thiếu trách nhiệm với sự thật và dễ bị lợi dụng để lan truyền thông tin độc hại.

Thách thức thứ tư đến từ sự thiếu đồng đều về năng lực số trong đội ngũ và phụ huynh. Một bộ phận giáo viên sử dụng công nghệ thành thạo, biết khai thác học liệu, biết hướng dẫn học sinh kiểm chứng thông tin. Tuy nhiên, vẫn có giáo viên còn lúng túng trước tốc độ thay đổi của nền tảng số, chưa kịp cập nhật biểu hiện mới của tin giả, ngôn ngữ mạng và các thủ đoạn thao túng tâm lý. Tương tự, nhiều phụ huynh bận rộn, ít có thời gian đồng hành với con trên không gian mạng, hoặc chỉ quản lý bằng cấm đoán mà chưa hướng dẫn con biết tự điều chỉnh.

Thách thức thứ năm là nguy cơ xem nhẹ công tác tư tưởng trong áp lực chuyên môn. Nhà trường hiện nay phải thực hiện nhiều nhiệm vụ: nâng cao chất lượng dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá, chuyển đổi số, xây dựng trường học hạnh phúc, phòng chống bạo lực học đường, phối hợp phụ huynh và tổ chức các hoạt động giáo dục. Nếu công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bị hiểu là nhiệm vụ riêng của cấp ủy hoặc chỉ thực hiện khi có văn bản, kế hoạch, hiệu quả sẽ không bền vững. Nhiệm vụ này cần trở thành một phần tự nhiên của hoạt động giáo dục, được triển khai bằng những việc cụ thể, thường xuyên và phù hợp lứa tuổi.

Từ những thách thức trên có thể thấy, trận địa tư tưởng trong nhà trường hiện nay không chỉ nằm ở bảng tin, buổi chào cờ hay tiết học chính khóa, mà còn mở rộng tới điện thoại thông minh, tài khoản mạng xã hội, nhóm trò chuyện trực tuyến và những nội dung học sinh tiếp nhận mỗi ngày. Vì vậy, nhà trường cần chuyển từ tư duy “xử lý sau khi có sự việc” sang tư duy “phòng ngừa bằng giáo dục”, từ phản ứng bị động sang chủ động xây dựng năng lực tự bảo vệ cho học sinh.

4. Vai trò của chi bộ, đảng viên và giáo viên trong giữ vững trận địa tư tưởng ở trường học

Trong trường học, chi bộ là hạt nhân chính trị lãnh đạo toàn diện các hoạt động của nhà trường. Vai trò ấy thể hiện trước hết ở việc định hướng nhận thức, thống nhất ý chí và hành động của đội ngũ cán bộ, đảng viên, giáo viên, nhân

viên. Một chi bộ vững mạnh phải biết đưa nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vào nghị quyết, kế hoạch năm học, sinh hoạt chuyên đề và kiểm tra đánh giá thường xuyên. Không dừng lại ở việc quán triệt văn bản, chi bộ cần làm cho mỗi đảng viên hiểu rõ trách nhiệm của mình trong lời nói, hành động, bài giảng, quan hệ với học sinh, phụ huynh và ứng xử trên không gian mạng.

Đảng viên trong nhà trường phải là lực lượng nòng cốt, gương mẫu trong công tác tư tưởng. Sự gương mẫu ấy không chỉ thể hiện ở việc chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, mà còn ở tinh thần tự học, tự rèn, trách nhiệm với tập thể, thái độ chuẩn mực trước thông tin trái chiều. Khi gặp một vấn đề xã hội đang được bàn luận trên mạng, đảng viên không vội chia sẻ cảm tính, không phát ngôn thiếu kiểm chứng, không né tránh trách nhiệm định hướng. Ngược lại, cần bình tĩnh phân tích, dựa vào nguồn tin chính thống, làm rõ bản chất vấn đề và lan tỏa cách nhìn khách quan, nhân văn, đúng đắn.

Giáo viên là người tiếp xúc trực tiếp với học sinh mỗi ngày, vì vậy có vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Ở cấp trung học cơ sở, nhiều bài học không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn gieo vào học sinh cách nghĩ, cách cảm, cách sống. Một giáo viên Ngữ văn có thể thông qua bài học về lòng yêu nước, tình cảm gia đình, tình nghĩa con người, vẻ đẹp lao động và trách nhiệm xã hội để bồi dưỡng nhân cách. Một giáo viên Lịch sử có thể giúp học sinh hiểu đúng quá khứ dân tộc, trân trọng hòa bình và nhận ra sự hy sinh của các thế hệ đi trước. Một giáo viên Giáo dục công dân có thể hình thành ý thức pháp luật, quyền và nghĩa vụ công dân, trách nhiệm khi sử dụng mạng xã hội.

Đối với giáo viên chủ nhiệm lớp 9, nhiệm vụ này càng gần gũi và cụ thể. Học sinh lớp 9 đang ở giai đoạn định hướng chuyển cấp, chịu áp lực học tập, dễ nhạy cảm về tâm lý và có nhu cầu khẳng định bản thân. Giáo viên chủ nhiệm cần nắm bắt diễn biến tư tưởng, thói quen sử dụng mạng, quan hệ bạn bè, biểu hiện cảm xúc và những vấn đề học sinh quan tâm. Qua sinh hoạt lớp, giáo viên có thể

tổ chức trao đổi về tin giả, văn hóa bình luận, trách nhiệm khi chia sẻ hình ảnh, ứng xử khi bị lôi kéo vào tranh cãi trên mạng, cách tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp nội dung xấu độc.

Tổ chuyên môn, nhất là tổ Khoa học Xã hội trong trường phổ thông, có nhiều điều kiện để triển khai giáo dục tư tưởng một cách mềm mại và hiệu quả. Các môn Ngữ văn, Lịch sử và Địa lý, Giáo dục công dân, Hoạt động trải nghiệm đều có khả năng kết nối tri thức với giá trị sống, kỹ năng sống và trách nhiệm công dân. Tổ chuyên môn cần xây dựng kế hoạch lồng ghép phù hợp, tránh khiên cưỡng, bảo đảm tính sư phạm và tôn trọng đặc trưng môn học. Khi dạy văn bản nghị luận, giáo viên có thể rèn kỹ năng xác định luận điểm, bằng chứng, thao tác lập luận; khi dạy tác phẩm văn học về quê hương, đất nước, có thể gợi mở ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa; khi tổ chức hoạt động trải nghiệm, có thể gắn với tìm hiểu di tích lịch sử, truyền thống địa phương và gương người tốt việc tốt.

Vai trò nêu gương của nhà giáo là yếu tố có sức thuyết phục lớn. Học sinh có thể quên một lời giảng, nhưng các em thường nhớ cách thầy cô ứng xử trong những tình huống cụ thể. Một giáo viên biết lắng nghe, tôn trọng học sinh, công bằng trong đánh giá, trách nhiệm trong lời nói, không chia sẻ thông tin thiếu kiểm chứng, không chạy theo trào lưu lệch chuẩn sẽ tạo ảnh hưởng tích cực. Vì vậy, mỗi nhà giáo cần xem bản lĩnh số, đạo đức số và văn hóa số là một phần của đạo đức nghề nghiệp trong thời đại mới.

5. Giải pháp bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong nhà trường gắn với chuyển đổi số

Trước hết, cần nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ và sinh hoạt chuyên đề về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Chi bộ cần lựa chọn những vấn đề sát thực tiễn nhà trường như nhận diện tin giả trong học sinh, trách nhiệm phát ngôn của giáo viên trên mạng xã hội, giáo dục công dân số, xây dựng văn hóa học đường, phòng chống biểu hiện lệch chuẩn trong lớp học. Mỗi buổi sinh hoạt không nên chỉ dừng lại ở đọc văn bản, mà cần có trao đổi tình huống, chia sẻ kinh nghiệm,

phân công nhiệm vụ và đánh giá kết quả. Khi sinh hoạt chi bộ thiết thực, đảng viên sẽ thấy rõ công tác tư tưởng gắn với việc dạy học, chủ nhiệm và quản lý học sinh hằng ngày.

Thứ hai, tăng cường bồi dưỡng năng lực nhận diện và phản bác thông tin sai trái cho giáo viên. Giáo viên cần được trang bị những dấu hiệu cơ bản của tin giả và thông tin xấu độc: nguồn tin không rõ ràng, tiêu đề kích động, hình ảnh cắt ghép, dẫn chứng không kiểm chứng, bình luận cực đoan, cách diễn đạt đánh tráo khái niệm, lấy hiện tượng quy kết bản chất, cố tình phủ nhận thành tựu hoặc gieo rắc tâm lý hoài nghi. Khi giáo viên có năng lực nhận diện, thầy cô sẽ biết cách hướng dẫn học sinh bằng ngôn ngữ dễ hiểu, tránh áp đặt, khơi gợi tư duy phản biện lành mạnh và giúp các em tự tìm đến nguồn thông tin chính thống.

Thứ ba, đưa giáo dục công dân số vào hoạt động chủ nhiệm, sinh hoạt lớp và hoạt động trải nghiệm. Học sinh cần được hướng dẫn các nguyên tắc căn bản: không chia sẻ thông tin khi chưa kiểm chứng; không bình luận xúc phạm, miệt thị hoặc kích động; biết bảo vệ dữ liệu cá nhân; biết tôn trọng bản quyền, quyền riêng tư và danh dự của người khác; biết báo với thầy cô, cha mẹ khi gặp nội dung độc hại hoặc bị lôi kéo. Có thể tổ chức các chuyên đề như “Nói không với tin giả”, “Một bình luận văn minh”, “Em là công dân số có trách nhiệm”, “Kiểm chứng trước khi chia sẻ”. Những chuyên đề này nên gắn với tình huống thật, bài tập nhóm, sản phẩm truyền thông nhỏ để học sinh được tham gia chủ động.

Thứ tư, đổi mới phương pháp dạy học các môn xã hội theo hướng phát triển năng lực tư duy, đối thoại và đánh giá thông tin. Môn Ngữ văn có lợi thế trong rèn luyện năng lực đọc hiểu, phân tích văn bản, nhận diện luận điểm, cảm thụ giá trị nhân văn và trình bày quan điểm có căn cứ. Khi dạy học sinh viết đoạn văn nghị luận xã hội, giáo viên có thể yêu cầu các em sử dụng dẫn chứng chính xác, tránh suy diễn, tôn trọng sự thật, không cực đoan hóa vấn đề. Khi thảo luận một hiện tượng đời sống, giáo viên cần hướng dẫn học sinh nhìn nhận đa chiều nhưng

không mơ hồ về giá trị đúng sai, biết phân biệt phản biện xây dựng với phủ nhận vô căn cứ.

Thứ năm, xây dựng môi trường truyền thông tích cực trong nhà trường. Website, bảng tin, nhóm thông tin chính thức, phát thanh măng non, chuyên mục của Liên đội hoặc các kênh truyền thông nội bộ cần được sử dụng để lan tỏa gương người tốt việc tốt, câu chuyện đẹp, hoạt động nhân ái, truyền thống địa phương, thành tích học tập và thông điệp về văn hóa ứng xử. Trong môi trường số, nếu nhà trường không chủ động tạo nguồn thông tin tích cực, khoảng trống truyền thông sẽ dễ bị lấp đầy bởi nội dung thiếu kiểm chứng. Thông tin tích cực cần ngắn gọn, gần gũi, có hình ảnh phù hợp, ngôn ngữ trong sáng để học sinh muốn đọc, muốn chia sẻ và muốn làm theo.

Thứ sáu, phát huy vai trò phối hợp giữa nhà trường, gia đình và địa phương. Học sinh không chỉ chịu tác động từ thầy cô mà còn từ gia đình, bạn bè, môi trường sống và mạng xã hội. Nhà trường cần trao đổi thường xuyên với phụ huynh về việc quản lý thiết bị thông minh, thời gian sử dụng mạng, nội dung con thường xem, cách trò chuyện với con khi có vấn đề nhạy cảm. Phụ huynh cần được khuyến khích đồng hành thay vì chỉ cấm đoán, lắng nghe thay vì áp đặt, hướng dẫn con kiểm chứng thông tin thay vì bỏ mặc. Đồng thời, nhà trường có thể phối hợp với các tổ chức đoàn thể, công an, đoàn thanh niên, hội phụ nữ, cựu chiến binh ở địa phương để tổ chức chuyên đề pháp luật, giáo dục truyền thống, kỹ năng an toàn mạng và trách nhiệm công dân.

Thứ bảy, gắn công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng với xây dựng văn hóa học đường. Một trường học có kỷ cương, tình thương, trách nhiệm, dân chủ và nhân văn sẽ tạo môi trường tốt để các giá trị tích cực được nuôi dưỡng. Văn hóa học đường không chỉ là khẩu hiệu treo tường mà phải thể hiện trong chào hỏi, giao tiếp, giữ gìn vệ sinh, tôn trọng thầy cô, yêu thương bạn bè, không nói tục, không bạo lực, không vô cảm. Khi học sinh được sống trong môi trường chuẩn mực, các em sẽ biết trân trọng cái đúng, cái đẹp, cái tử tế. Đó là nền tảng quan

trọng để các em không bị lôi kéo bởi lối sống thực dụng, vô trách nhiệm hoặc thông tin kích động trên mạng.

Một tiết học nhóm xây dựng môi trường đoàn kết của các em học sinh của trường

Thứ tám, coi trọng kiểm tra, sơ kết, tổng kết và nhân rộng cách làm tốt. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong nhà trường phải có sản phẩm cụ thể: chuyên đề đã tổ chức, tiết học lồng ghép hiệu quả, chuyển biến trong nhận thức học sinh, kỹ năng sử dụng mạng an toàn, thái độ ứng xử văn minh. Cần biểu dương giáo viên, học sinh có sáng kiến tốt; đồng thời rút kinh nghiệm với nội dung còn hình thức, chưa phù hợp. Khi được đánh giá thường xuyên, nhiệm vụ này sẽ trở thành hoạt động bền vững của nhà trường.

6. Liên hệ thực tiễn từ hoạt động của giáo viên Ngữ văn và công tác chủ nhiệm lớp 9

Từ thực tiễn dạy học Ngữ văn, có thể thấy mỗi bài học đều có khả năng góp phần bồi dưỡng nhận thức, tình cảm và trách nhiệm công dân cho học sinh. Khi dạy những văn bản giàu giá trị nhân văn, giáo viên không chỉ giúp học sinh hiểu nội dung, nghệ thuật mà còn dẫn dắt các em suy nghĩ về lòng yêu thương, sự hy sinh, trách nhiệm với gia đình, quê hương và cộng đồng. Khi dạy tiếng Việt, giáo viên giúp các em yêu và giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, biết dùng ngôn ngữ lịch sự, đúng mực, tránh lối nói xúc phạm, miệt thị đang xuất hiện khá nhiều trên mạng. Khi dạy làm văn nghị luận, giáo viên rèn cho học sinh cách đưa ra quan điểm có căn cứ, tôn trọng sự thật và biết phản biện bằng lý lẽ thay vì cảm tính.

Trong công tác chủ nhiệm lớp 9, việc nắm bắt tình hình tư tưởng của học sinh cần được thực hiện thường xuyên, nhẹ nhàng và có phương pháp. Giáo viên chủ nhiệm có thể dành một phần thời gian sinh hoạt lớp để học sinh trao đổi về một tình huống trên mạng xã hội, một hiện tượng ứng xử trong lớp, một bài học từ đời sống hoặc một câu chuyện về trách nhiệm công dân. Điều quan trọng là không biến sinh hoạt lớp thành giờ phê bình căng thẳng, mà tạo không khí đối thoại, để học sinh được nói, được hỏi, được bày tỏ băn khoăn và được định hướng.

Khi học sinh được tôn trọng, các em sẽ cởi mở hơn, từ đó giáo viên dễ phát hiện những biểu hiện lệch chuẩn và kịp thời uốn nắn.

Ở vai trò tổ trưởng tổ Khoa học Xã hội, giáo viên có thể tham mưu để tổ chuyên môn xây dựng các chủ đề giáo dục liên môn như “Tự hào truyền thống quê hương Hưng Yên”, “Đọc sách để sống đẹp”, “Ứng xử văn minh trên không gian mạng”, “Tôn trọng sự thật trong học tập và đời sống”, “Biết ơn người đi trước”. Các chủ đề này có thể triển khai qua tiết học, hoạt động trải nghiệm, cuộc thi viết, kể chuyện, sân khấu hóa, làm poster, thiết kế thông điệp hoặc thuyết trình nhóm. Khi học sinh tự tìm tư liệu, tự trình bày sản phẩm và tự liên hệ bản thân, việc giáo dục tư tưởng sẽ trở nên sinh động, không khô cứng và có khả năng lan tỏa.

Từ thực tiễn cơ sở cũng cho thấy, muốn giáo dục học sinh hiệu quả, giáo viên phải kiên trì và phối hợp tốt với phụ huynh. Có những biểu hiện nhỏ như học sinh dùng lời lẽ thiếu chuẩn mực trong nhóm chat, chia sẻ video chưa phù hợp, bắt chước trào lưu nguy hiểm hoặc thờ ơ với hoạt động tập thể. Nếu giáo viên chỉ xử lý bằng trách phạt, học sinh có thể đối phó. Nhưng nếu giáo viên phân tích hậu quả, giúp các em hiểu giá trị của sự tử tế, trách nhiệm với lớp, với gia đình và với hình ảnh của bản thân trên mạng, các em sẽ dễ thay đổi hơn. Sự phối hợp của phụ huynh trong những tình huống này có ý nghĩa rất lớn, bởi môi trường số của học sinh phần nhiều diễn ra ngoài giờ học.

Một bài học quan trọng là công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong nhà trường phải bắt đầu từ những việc gần gũi. Đó là dạy học sinh nói lời đúng, viết câu đúng, dùng dẫn chứng đúng; biết cảm ơn, xin lỗi, chia sẻ; biết tự hào về quê hương, kính trọng thầy cô, yêu thương bạn bè; biết kiểm chứng thông tin trước khi tin và chia sẻ; biết phản đối cái xấu bằng thái độ văn minh; biết sống có trách nhiệm với tập thể. Những việc ấy tưởng nhỏ, nhưng chính là nền móng hình thành nhân cách và bản lĩnh công dân.

7. Kết luận