TỰ HÀO MÁI TRƯỜNG MANG TÊN ANH HÙNG LIỆT SỸ HỒNG QUANG

 I. TỪ TÊN GỌI THIÊNG LIÊNG ĐẾN SỨ MỆNH GIÁO DỤC

Trong đời sống của mỗi địa phương, tên gọi của một ngôi trường không đơn thuần là ký hiệu hành chính. Có những tên trường gợi lên địa danh, có tên trường ghi dấu một chặng đường xây dựng quê hương, và cũng có những tên trường mang theo ký ức lịch sử về một con người đã hiến dâng tuổi trẻ cho Tổ quốc. Với Trường TH&THCS Hồng Quang, tên gọi ấy là một niềm vinh dự đặc biệt. Hai chữ Hồng Quang không chỉ xuất hiện trên biển hiệu, văn bản hay con dấu; đó còn là một di sản tinh thần, một điểm tựa đạo lý và một lời nhắc nhở bền bỉ đối với các thế hệ thầy và trò.

Liệt sỹ Nguyễn Văn Trạch, tức Hồng Quang, là người thanh niên trí thức yêu nước, sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng, tham gia phong trào thanh niên dân chủ, hoạt động báo chí, thơ ca, xây dựng cơ sở Đảng ở nhiều địa phương và anh dũng hy sinh trong nhà tù thực dân khi mới hai mươi ba tuổi. Một cuộc đời rất ngắn nếu tính bằng năm tháng, nhưng lại lớn lao khi nhìn vào lý tưởng, bản lĩnh và phẩm chất. Chính vì vậy, việc một cơ sở giáo dục được mang tên đồng chí không chỉ là niềm tự hào trong nghi thức, mà còn là yêu cầu tự thân về trách nhiệm giáo dục, trách nhiệm nêu gương và trách nhiệm xây dựng văn hóa học đường.

Trong bối cảnh hiện nay, giáo dục phổ thông đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh; đổi mới phương pháp dạy học; tăng cường chuyển đổi số; xây dựng trường học an toàn, thân thiện, hạnh phúc. Tuy nhiên, dù hình thức tổ chức dạy học có hiện đại đến đâu, mục tiêu sâu xa của nhà trường vẫn là bồi dưỡng con người Việt Nam có tri thức, nhân cách, lòng yêu nước, ý thức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và khát vọng vươn lên. Từ góc nhìn đó, câu chuyện về Liệt sỹ Hồng Quang không phải là một bài học lịch sử xa xôi, mà là chất liệu giáo dục có khả năng chạm đến nhận thức và tình cảm của học sinh hôm nay.

Trên cơ sở khái quát cuộc đời, sự nghiệp cách mạng và những cống hiến to lớn của Liệt sỹ Nguyễn Văn Trạch, tức Hồng Quang, bài viết phân tích giá trị lịch sử, ý nghĩa giáo dục của tên trường trong việc bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, hình thành nhân cách, nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến cho các thế hệ cán bộ, giáo viên và học sinh. Từ đó, đề xuất những định hướng và giải pháp nhằm gìn giữ, lan tỏa truyền thống Hồng Quang, biến truyền thống ấy thành nguồn động lực thúc đẩy xây dựng văn hóa nhà trường, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện và tạo dựng bản sắc riêng của nhà trường trong giai đoạn hiện nay.

II. LIỆT SỸ HỒNG QUANG - MỘT CUỘC ĐỜI NGẮN NGỦI NHƯNG RỰC SÁNG

Liệt sỹ Hồng Quang tên thật là Nguyễn Văn Trạch, sinh ngày 18 tháng 3 năm 1918 tại thôn Đặng Giang, xã Hòa Phú, huyện Ứng Hòa, thành phố Hà Nội, nay là thôn Đặng Giang, xã Hòa Xá, thành phố Hà Nội. Đồng chí sinh ra trong một gia đình tiểu viên chức nghèo nhưng giàu truyền thống hiếu học và yêu nước. Ông nội là cụ Nguyễn Viết Bình, từng đỗ Hoàng giáp Tiến sĩ thời vua Tự Đức và làm quan Đốc học tại Nam Định; cha là ông Nguyễn Viết Lung, mẹ là bà Vũ Thị Viên. Nền nếp gia đình, truyền thống quê hương và cảnh nước mất nhà tan đã sớm gieo vào tâm hồn Nguyễn Văn Trạch lòng tự trọng dân tộc, tinh thần ham học và ý thức trước vận mệnh non sông.

Từ nhỏ, Nguyễn Văn Trạch đã bộc lộ tư chất thông minh, chăm chỉ, có nghị lực. Khi lên tám tuổi, đồng chí theo mẹ lên Thái Bình cùng cha, học ở phố Huyện và Trường Thành Chung tại thị xã Thái Bình. Những năm tháng sống trên quê lúa, nơi phong trào yêu nước và đấu tranh cách mạng từng diễn ra sôi nổi, đã góp phần hình thành trong người học trò trẻ tuổi tình thương dân, ý thức chống áp bức và khát vọng được sống trong một đất nước độc lập. Môi trường ấy nuôi dưỡng trí tuệ, nhưng đồng thời cũng đánh thức lương tri công dân ở một thanh niên nhạy cảm với thời cuộc.

Năm mười bảy tuổi, Nguyễn Văn Trạch về Hà Nội học tại Trường chuyên khoa tư thục Văn Lang ở phố Phạm Phú Thứ. Gia cảnh không dư dả, đồng chí vừa học vừa dạy thêm để trang trải việc học. Nhờ thông minh và bền chí, đồng chí thi đỗ Tú tài, sau đó trở thành sinh viên năm thứ nhất Trường Đại học Luật Hà Nội khi mới mười chín tuổi. Nếu đi theo lối lập thân thông thường, con đường phía trước của Nguyễn Văn Trạch có thể rất rộng mở. Nhưng trong hoàn cảnh đất nước bị thực dân đô hộ, người thanh niên ấy đã không chọn sự an toàn riêng tư. Đồng chí bước vào con đường cách mạng, chấp nhận gian lao để phụng sự một mục tiêu lớn hơn bản thân mình.

Trong phong trào dân chủ những năm 1936-1939, Nguyễn Văn Trạch sớm tiếp cận các tư tưởng tiến bộ, tìm hiểu lịch sử đấu tranh của dân tộc, nghiên cứu chủ nghĩa Mác - Lênin, Cách mạng Tháng Mười Nga và các phong trào cách mạng thế giới. Ngày 01 tháng 5 năm 1938, đồng chí được tham dự lớp lý luận Mác - Lênin tại số nhà 14 phố Phạm Phú Thứ, Hà Nội. Từ dấu mốc đó, Nguyễn Văn Trạch từng bước trở thành một chiến sĩ cách mạng, lấy bí danh là Hồng Quang, tham gia Đoàn Thanh niên Dân chủ, tiền thân của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh ngày nay.

Ở phong trào thanh niên dân chủ, Hồng Quang nhanh chóng thể hiện bản lĩnh, khả năng tổ chức và năng lực vận động quần chúng. Đồng chí tham gia các hoạt động công khai, nửa công khai; đi đầu trong những sinh hoạt của thanh niên, sinh viên, trí thức yêu nước; được bầu vào Ban Chấp hành Đoàn Thanh niên Dân chủ Đông Dương toàn quốc. Sự kiện ấy cho thấy uy tín chính trị và tinh thần dấn thân của đồng chí trong lớp trẻ tiến bộ thời bấy giờ. Đó là lớp thanh niên không đứng ngoài vận mệnh dân tộc, biết dùng tri thức, nhiệt huyết và lý tưởng để góp phần vào sự nghiệp giải phóng đất nước.

Do hoạt động tích cực, Hồng Quang bị mật thám Pháp theo dõi và bị đuổi khỏi Trường Đại học Luật khi đang học năm thứ hai. Sự đàn áp ấy không làm đồng chí chùn bước. Trái lại, đồng chí báo cáo với tổ chức và sẵn sàng nhận bất cứ nhiệm vụ nào Đảng, Đoàn giao phó. Khi làm việc tại hiệu sách Đồng Xuân, một cơ sở phát hành sách báo tiến bộ của Đảng Cộng sản Đông Dương, Hồng Quang lấy bút danh Hán Mai, viết chính luận, sáng tác thơ ca tuyên truyền cách mạng. Ngòi bút của đồng chí trở thành vũ khí sắc bén, góp phần thức tỉnh lòng yêu nước và ý chí đấu tranh trong quần chúng.

Ngày 29 tháng 9 năm 1939, thực dân Pháp khủng bố phong trào cách mạng trên cả ba kỳ. Hiệu sách Đồng Xuân bị đàn áp, Hồng Quang bị bắt và giam tại nhà tù Hỏa Lò. Trong chốn lao tù, đồng chí được gặp nhiều chiến sĩ cách mạng đàn anh, qua đó càng được rèn luyện về bản lĩnh, niềm tin và ý chí. Tại phiên tòa năm 1939, với vốn tiếng Pháp lưu loát, đồng chí tự bào chữa, thể hiện khí phách của một trí thức trẻ trước cường quyền. Sau đó, đồng chí bị xử một năm tù án treo và được thả.

Ra khỏi nhà tù, Hồng Quang tiếp tục được Đảng giao nhiệm vụ xây dựng cơ sở cách mạng tại Phú Thọ. Đồng chí hòa mình vào đời sống nhân dân, lao động cùng dân, tuyên truyền, vận động quần chúng, củng cố cơ sở bí mật. Mùa thu năm 1940, đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương tại Chi bộ Cẩm Khê, Phù Ninh, Phú Thọ. Đây là bước ngoặt thiêng liêng, đánh dấu sự trưởng thành về lý tưởng, tổ chức và trách nhiệm của một thanh niên trí thức yêu nước.

Sau đó, Xứ ủy Bắc Kỳ phân công Hồng Quang tham gia công tác tại Tỉnh ủy Hải Dương, hoạt động dưới vỏ bọc một công nhân vận tải đường sông. Đồng chí cùng Ban Cán sự Tỉnh ủy xây dựng phong trào, củng cố tổ chức Đảng, phát triển lực lượng quần chúng. Cuối tháng 4 năm 1941, trong một hội nghị liên tỉnh, khi được giao nhiệm vụ Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên, Ủy viên Xứ ủy Bắc Kỳ, đồng chí bị mật thám Pháp bắt lần thứ hai tại Khoái Châu, Hưng Yên.

Trong nhà tù Hải Dương, thực dân Pháp dùng mọi thủ đoạn tra tấn, dụ dỗ, mua chuộc nhằm buộc Hồng Quang khai báo cơ sở bí mật. Trước đòn roi và cái chết, đồng chí vẫn giữ trọn khí tiết của người cộng sản. Sau những ngày đấu tranh kiên cường, đồng chí tuyệt thực, thà hy sinh chứ không khuất phục. Ngày 06 tháng 7 năm 1941, Liệt sỹ Hồng Quang anh dũng hy sinh tại nhà tù Hải Dương khi mới tròn hai mươi ba tuổi. Một cuộc đời khép lại rất sớm, nhưng ánh sáng của lý tưởng, lòng trung thành và bản lĩnh bất khuất vẫn còn lan tỏa đến hôm nay.

 III. TẦM VÓC NHÂN CÁCH VÀ GIÁ TRỊ THỜI ĐẠI CỦA HỒNG QUANG

Nhìn lại cuộc đời Liệt sỹ Hồng Quang, điều nổi bật trước hết là lý tưởng sống cao đẹp. Khi còn rất trẻ, Nguyễn Văn Trạch đã tự đặt mình trước câu hỏi lớn của thời đại: học để làm gì, sống để phục vụ ai, trí tuệ phải hướng về đâu. Đồng chí có học vấn, có năng lực, có cơ hội lập thân; nhưng đã lựa chọn gắn đời mình với sự nghiệp giải phóng dân tộc. Sự lựa chọn ấy cho thấy lý tưởng cách mạng không phải là lời nói trừu tượng, mà là sức mạnh định hướng hành động, giúp con người vượt lên lợi ích cá nhân, sự sợ hãi và những toan tính thông thường.

Ở Hồng Quang còn sáng lên vẻ đẹp của tinh thần học tập và sử dụng tri thức để phụng sự đất nước. Đồng chí là người ham học, học giỏi, sớm tiếp cận tư tưởng tiến bộ của thời đại; nhưng điều đáng quý hơn là không coi tri thức như phương tiện mưu cầu địa vị riêng. Kiến thức pháp luật, khả năng ngoại ngữ, năng lực viết lách và tư duy chính trị của đồng chí đều được đặt vào công việc cách mạng. Từ đó rút ra một bài học sâu sắc cho giáo dục hôm nay: học tập không chỉ để có điểm số, bằng cấp hay lợi ích cá nhân, mà cao hơn là để trở thành người có ích, biết góp phần giải quyết những vấn đề của cộng đồng, quê hương và đất nước.

Tầm vóc của Hồng Quang còn thể hiện trên mặt trận tư tưởng. Trong hoàn cảnh hoạt động công khai và nửa công khai bị hạn chế, sách báo tiến bộ, chính luận và thơ ca yêu nước có vai trò quan trọng trong việc truyền bá nhận thức mới. Hồng Quang đã biết dùng chữ nghĩa để lay động lòng người, dùng thơ văn để khơi dậy tinh thần đấu tranh, dùng lập luận sắc bén để bảo vệ chính nghĩa. Đó là hình ảnh tiêu biểu của người trí thức cách mạng: không tách mình khỏi đời sống nhân dân, không đứng ngoài biến động của đất nước, mà biến tri thức thành hành động, biến ngòi bút thành vũ khí.

Một phương diện khác rất đáng suy ngẫm là phong cách gần dân, sống trong dân và làm việc vì dân. Khi được phân công về Phú Thọ, Hải Dương, Hưng Yên, Hồng Quang không hoạt động như một người ngoài cuộc. Đồng chí hòa vào đời sống lao động, xây dựng niềm tin với quần chúng, phát triển cơ sở cách mạng bằng sự chân thành, kiên trì và gương mẫu. Bài học ấy vẫn còn nguyên giá trị đối với cán bộ, đảng viên và giáo viên hôm nay: muốn giáo dục con người thì phải hiểu con người; muốn vận động quần chúng thì phải gần gũi, lắng nghe; muốn được tin yêu thì trước hết phải sống trong sáng, trách nhiệm và có uy tín bằng hành động.

Giá trị cao nhất trong nhân cách Hồng Quang là khí tiết kiên trung. Trong điều kiện bình thường, một con người có thể nói nhiều về lòng trung thành, tinh thần hy sinh và đạo đức cách mạng. Nhưng trong nhà tù, trước đòn roi, trước sự dụ dỗ, mua chuộc, trước ranh giới sống chết, bản lĩnh thật sự mới được kiểm chứng. Hồng Quang đã vượt qua thử thách ấy bằng thái độ không khai báo, không phản bội, không khuất phục. Sự im lặng của đồng chí trước kẻ thù không phải là im lặng yếu mềm, mà là tiếng nói mạnh mẽ nhất của lòng trung thành với Đảng, với đồng chí, đồng đội và nhân dân.

Trong thời bình, học tập Hồng Quang không có nghĩa là lặp lại hoàn cảnh hy sinh của thế hệ đi trước. Điều cần tiếp nối là lý tưởng sống, tinh thần trách nhiệm, sự trung thực, ý chí vượt khó và ý thức đặt lợi ích chung lên trên lợi ích riêng. Đối với học sinh, bài học ấy bắt đầu từ việc chăm học, chăm rèn, giữ lời hứa, biết kính trọng thầy cô, đoàn kết với bạn bè, không thờ ơ trước điều sai trái. Đối với giáo viên, đó là tình yêu nghề, sự công bằng, thái độ tận tụy trong từng giờ lên lớp, tinh thần tự học, đổi mới phương pháp và ý thức nêu gương trong đời sống hằng ngày.

Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh đổi mới, hội nhập quốc tế, phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, câu chuyện về Hồng Quang càng có ý nghĩa. Xã hội hiện đại đem đến nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt thanh thiếu niên trước không ít thách thức: lối sống thực dụng, tâm lý ngại khó, sự thờ ơ với lịch sử, ảnh hưởng tiêu cực từ mạng xã hội, thông tin xấu độc và những biểu hiện lệch chuẩn trong ứng xử. Vì vậy, giáo dục lý tưởng cách mạng không thể chỉ bằng khẩu hiệu. Nhà trường cần những con người thật, câu chuyện thật, giá trị thật để học sinh nhận ra rằng một đời sống có ý nghĩa luôn bắt đầu từ lựa chọn đúng đắn về mục tiêu và trách nhiệm.

Từ tấm gương Hồng Quang, chúng ta hiểu rằng một cơ sở giáo dục muốn phát triển bền vững không chỉ cần cơ sở vật chất, thiết bị, thành tích hay các phong trào bề nổi. Điều quan trọng hơn là nền tảng giá trị. Nền tảng ấy bao gồm lòng yêu nước, đạo lý biết ơn, tinh thần vượt khó, văn hóa ứng xử, ý thức kỷ luật và trách nhiệm cộng đồng. Nếu học sinh chỉ có kiến thức mà thiếu nhân cách, chỉ có kỹ năng mà thiếu lòng nhân ái, chỉ có thành tích cá nhân mà không biết phụng sự, thì giáo dục chưa đạt đến chiều sâu. Ngược lại, khi được nuôi dưỡng bằng truyền thống tốt đẹp, các em sẽ có điểm tựa tinh thần để trưởng thành vững vàng hơn.

IV. MÁI TRƯỜNG MANG TÊN HỒNG QUANG - NIỀM VINH DỰ, BẢN SẮC VÀ TRÁCH NHIỆM

Một ngôi trường mang tên Liệt sỹ Hồng Quang trước hết là một không gian lưu giữ ký ức lịch sử. Ở đó, tên trường không chỉ để gọi, mà còn để nhắc nhớ; không chỉ gắn với quá khứ, mà còn định hướng cho hiện tại; không chỉ tạo nên niềm tự hào, mà còn đặt ra chuẩn mực hành động. Mỗi khi đọc tên Hồng Quang, thầy và trò nhà trường được nhắc về một người thanh niên đã chọn lý tưởng lớn, dám sống vì dân tộc, dám hy sinh để bảo vệ tổ chức cách mạng.

Đối với đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên, tên gọi ấy gợi mở yêu cầu nêu gương. Người thầy công tác trong một cơ sở giáo dục mang tên liệt sỹ không thể chỉ làm việc theo thói quen hành chính, mà cần giữ trong mình ý thức phụng sự. Mỗi bài giảng phải được chuẩn bị bằng trách nhiệm; mỗi lời nhận xét học sinh cần chứa đựng sự công bằng và tình thương; mỗi quyết định quản lý phải hướng đến lợi ích người học; mỗi hoạt động giáo dục phải giúp các em tốt hơn, tự tin hơn, biết yêu thương và có kỷ luật hơn. Đó là cách tri ân bằng lao động sư phạm, thiết thực hơn mọi lời nói hình thức.

Đối với học sinh, được học dưới tên trường Hồng Quang là cơ hội để các em hiểu rằng lịch sử không nằm ngoài đời sống. Lịch sử hiện diện trong lá cờ các em chào mỗi tuần, trong câu chuyện thầy cô kể, trong những hoạt động tri ân, trong bài học về lòng biết ơn và trong chính tên gọi mà các em nhìn thấy mỗi ngày. Khi nhận ra điều ấy, việc học tập không còn chỉ là nhiệm vụ cá nhân. Đó còn là cách nối tiếp công lao của cha anh, cách bày tỏ lòng biết ơn bằng kết quả học tập, bằng hành vi văn minh, bằng thái độ sống đúng đắn.

Mái trường mang tên Hồng Quang cũng cần được nhận diện như một môi trường giáo dục có bản sắc. Bản sắc ấy không chỉ nằm ở khẩu hiệu, mà ở nề nếp, cách ứng xử, tinh thần của đội ngũ và chất lượng giáo dục toàn diện. Đó là kỷ cương nhưng không khô cứng; nhân ái nhưng không dễ dãi; sáng tạo nhưng không xa rời nền nếp; hội nhập nhưng không quên cội nguồn. Một nhà trường giàu truyền thống phải là nơi học sinh được tôn trọng, được khích lệ vươn lên, đồng thời được rèn luyện về tính trung thực, tinh thần hợp tác và ý thức trách nhiệm.

Trong bối cảnh các trường học cùng thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông mới, điểm khác biệt bền vững của mỗi đơn vị nằm ở văn hóa tổ chức và chiều sâu giáo dục. Với Trường TH&THCS Hồng Quang, tên trường có thể trở thành trục giá trị xuyên suốt: yêu nước, hiếu học, trung thực, kỷ cương, nhân ái, trách nhiệm, sáng tạo. Nếu những giá trị ấy được chuyển hóa thành chuẩn mực ứng xử, tiêu chí thi đua, hoạt động trải nghiệm và phong cách quản lý, nhà trường sẽ có một bản sắc rõ nét, vừa bám rễ trong truyền thống, vừa phù hợp với yêu cầu đổi mới hiện nay.

Từ danh xưng đến sứ mệnh là cả một quá trình. Nếu tên trường chỉ dừng ở biển hiệu, văn bản, khẩu hiệu, giá trị truyền thống rất dễ trở nên trang trọng nhưng xa cách. Ngược lại, khi câu chuyện Hồng Quang được đưa vào sinh hoạt chi bộ, chuyên môn, hoạt động trải nghiệm, giáo dục địa phương, sinh hoạt Đội, truyền thông số và phong trào thi đua, giá trị ấy sẽ chảy trong đời sống thường ngày. Khi đó, mỗi ngày đến lớp không chỉ là một ngày học kiến thức, mà còn là một ngày được bồi dưỡng nhân cách, lòng biết ơn và khát vọng cống hiến.

V. ĐỔI MỚI GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Giáo dục truyền thống cách mạng trong nhà trường hiện nay cần được thực hiện bằng tư duy mới. Thế hệ học sinh hôm nay lớn lên trong môi trường số, quen tiếp nhận thông tin nhanh, đa chiều, giàu hình ảnh và có khả năng tương tác cao. Nếu chỉ truyền đạt theo lối đọc - chép, nghe - nhớ, nhắc lại tiểu sử một cách khô cứng, hiệu quả sẽ hạn chế. Muốn câu chuyện Hồng Quang đi vào tâm trí học sinh, nhà trường cần kết hợp tính chính xác của tư liệu lịch sử với phương pháp sư phạm phù hợp, chú trọng cảm xúc, trải nghiệm, đối thoại và sản phẩm sáng tạo.

Trước hết, giáo dục truyền thống phải bảo đảm tính chân thực. Các thông tin về thân thế, hoạt động, đóng góp và sự hy sinh của Liệt sỹ Hồng Quang cần dựa trên tư liệu chính thống, có chọn lọc, trình bày phù hợp với từng lứa tuổi. Chân thực không có nghĩa là khô khan. Ngược lại, khi sự thật lịch sử được kể bằng ngôn ngữ giản dị, mạch lạc, có hình ảnh và bối cảnh, học sinh sẽ dễ cảm nhận hơn. Một người thanh niên ham học, vừa học vừa dạy thêm, bị đuổi học vì hoạt động yêu nước, dùng ngòi bút làm vũ khí, rồi hy sinh trong lao tù khi mới hai mươi ba tuổi - chỉ riêng câu chuyện ấy đã có sức lay động mạnh mẽ nếu được chuyển tải đúng cách.

Thứ hai, nội dung truyền thống cần gắn với những vấn đề học sinh đang sống. Các em có thể chưa hiểu hết khái niệm lý tưởng cách mạng theo nghĩa chính trị sâu xa, nhưng các em hiểu sự trung thực, lòng dũng cảm, ý chí vượt khó, tình yêu quê hương, trách nhiệm với tập thể. Vì vậy, giáo viên cần chuyển hóa bài học lịch sử thành các câu hỏi gần gũi: nếu gặp khó khăn trong học tập, em có bỏ cuộc không; nếu thấy bạn bị bắt nạt, em có dám lên tiếng không; nếu được sống trong hòa bình, em sẽ làm gì để xứng đáng với những hy sinh của thế hệ trước. Cách đặt vấn đề ấy giúp lịch sử bước ra khỏi trang sách và đi vào hành vi hằng ngày.

Thứ ba, hoạt động giáo dục phải đa dạng về hình thức. Có thể tổ chức kể chuyện lịch sử, sân khấu hóa, làm báo tường, vẽ tranh, thiết kế infographic, dựng video ngắn, thuyết trình theo nhóm, thi tìm hiểu trực tuyến, tọa đàm với cựu chiến binh, hành trình về nguồn, chăm sóc nghĩa trang liệt sỹ, viết cảm nhận sau hoạt động trải nghiệm. Với học sinh tiểu học, hình thức cần ngắn gọn, giàu hình ảnh, nhấn mạnh lòng biết ơn và việc tốt hằng ngày. Với học sinh trung học cơ sở, có thể tăng yêu cầu phân tích bối cảnh, tìm hiểu tư liệu, so sánh giá trị lịch sử với trách nhiệm tuổi trẻ hiện nay.

Thứ tư, giáo dục truyền thống cần gắn với chuyển đổi số. Nhà trường có thể xây dựng chuyên mục “Tự hào Hồng Quang” trên website, fanpage hoặc bản tin điện tử; số hóa tư liệu, mốc thời gian, hình ảnh, bài viết, sản phẩm học sinh; tạo mã QR dẫn đến bài giới thiệu về Liệt sỹ Hồng Quang đặt tại góc truyền thống; khuyến khích các lớp xây dựng video thuyết minh, podcast ngắn, bộ câu hỏi trắc nghiệm hoặc bài viết cảm nhận. Công nghệ không thay thế cảm xúc lịch sử, nhưng có thể làm cho tư liệu dễ tiếp cận, sinh động và lan tỏa rộng hơn.

Thứ năm, quá trình giáo dục phải tránh hai khuynh hướng: một là hình thức hóa, biến hoạt động thành phong trào có tên gọi nhưng thiếu chiều sâu; hai là nặng nề hóa, khiến học sinh cảm thấy lịch sử xa cách, khó tiếp nhận. Cách làm hiệu quả là bền bỉ, vừa sức, có sản phẩm cụ thể, có đánh giá sau hoạt động. Mỗi năm học không cần làm quá nhiều việc rời rạc; quan trọng là lựa chọn trọng tâm, làm đến nơi đến chốn, để học sinh thật sự tham gia, suy nghĩ và thay đổi nhận thức.

Cuối cùng, giáo dục truyền thống phải gắn với văn hóa nêu gương của người lớn. Học sinh sẽ khó cảm nhận bài học về lý tưởng, trách nhiệm và trung thực nếu trong đời sống trường học các em không nhìn thấy những tấm gương gần gũi. Vì vậy, mỗi cán bộ, đảng viên, giáo viên, nhân viên cần tự rèn luyện từ việc nhỏ: đúng giờ, chuẩn mực trong lời nói, công bằng trong đánh giá, tận tâm với học sinh, hợp tác với đồng nghiệp, tôn trọng phụ huynh, làm việc công khai, minh bạch. Khi người lớn sống đúng với điều mình giáo dục, bài học truyền thống mới có sức thuyết phục.

      VI. NHỮNG GIẢI PHÁP PHÁT HUY GIÁ TRỊ CỦA LIỆT SĨ HỒNG QUANG TẠI TRƯỜNG TH&THCS HỒNG QUANG

Một là, đưa nội dung tìm hiểu Liệt sỹ Hồng Quang vào sinh hoạt chi bộ, sinh hoạt chuyên đề và kế hoạch năm học. Chi bộ cần xác định đây không phải hoạt động thời vụ, mà là nội dung giáo dục chính trị tư tưởng lâu dài. Mỗi cán bộ, đảng viên lựa chọn một việc làm cụ thể gắn với nhiệm vụ được giao: nâng cao chất lượng giờ dạy, giúp đỡ học sinh khó khăn, đổi mới sinh hoạt chuyên môn, xây dựng môi trường làm việc đoàn kết, thực hành tiết kiệm, chống biểu hiện hình thức. Khi đội ngũ lãnh đạo và đảng viên làm trước, phong trào trong toàn trường sẽ có nền tảng vững chắc hơn.

Hai là, lồng ghép bài học về Hồng Quang vào các môn học và hoạt động giáo dục một cách tự nhiên. Trong môn Lịch sử, giáo viên có thể liên hệ bối cảnh phong trào dân chủ 1936-1939, hoạt động của Đảng thời kỳ trước Cách mạng Tháng Tám, hệ thống nhà tù thực dân. Trong Ngữ văn, có thể khai thác giá trị của ngòi bút, thơ ca cách mạng, lý tưởng sống của người trí thức. Trong Giáo dục công dân và Hoạt động trải nghiệm, trọng tâm là trách nhiệm cá nhân, lòng biết ơn, ý thức kỷ luật, tinh thần vượt khó. Nội dung tích hợp cần vừa đủ, đúng lúc, tránh gò ép để không làm nặng bài học.

Ba là, xây dựng không gian truyền thống Hồng Quang trong khuôn viên trường. Không gian này có thể đặt tại thư viện, phòng Đội, phòng họp hoặc vị trí trang trọng, gồm chân dung, tiểu sử tóm tắt, bản đồ các địa phương gắn với hoạt động của đồng chí, dòng thời gian cuộc đời, trích dẫn tư liệu, sản phẩm cảm nhận của học sinh. Nên thiết kế theo hướng mở, dễ cập nhật, có mã QR, có phần dành cho học sinh thuyết minh. Đây không chỉ là nơi trưng bày, mà còn là điểm đến giáo dục, nơi tổ chức sinh hoạt chuyên đề, đón học sinh đầu cấp và giới thiệu truyền thống với phụ huynh, khách đến thăm trường.

Bốn là, tổ chức chuỗi hoạt động trải nghiệm theo chủ đề trong từng năm học. Nhà trường có thể phát động cuộc thi “Em kể chuyện Hồng Quang”, diễn đàn “Tuổi trẻ hôm nay sống thế nào cho có ích”, cuộc vận động “Mỗi tuần một việc tốt”, chương trình thắp nến tri ân, chăm sóc nghĩa trang liệt sỹ, giao lưu với Hội Cựu chiến binh, ngày hội đọc sách về lịch sử cách mạng. Hoạt động nên có sự phân hóa theo khối lớp, bảo đảm học sinh nào cũng có thể tham gia ở mức phù hợp: em vẽ tranh, em kể chuyện, em làm video, em viết cảm nhận, em thuyết trình, em tham gia việc tốt.

Năm là, số hóa và lan tỏa tư liệu trên các nền tảng phù hợp. Ban truyền thông của nhà trường có thể xây dựng chuyên mục định kỳ về truyền thống Hồng Quang; đăng bài viết ngắn, ảnh tư liệu, clip học sinh thuyết minh, câu hỏi tìm hiểu, bài cảm nhận tiêu biểu; kết nối cựu học sinh và phụ huynh cùng đóng góp thông tin, hình ảnh, câu chuyện. Việc truyền thông cần trang trọng, chính xác, tránh phô trương; ưu tiên nội dung có ý nghĩa giáo dục, ngôn ngữ trong sáng, hình thức gần gũi với học sinh.

Sáu là, gắn truyền thống với phong trào thi đua cụ thể. Tự hào không nên dừng ở cảm xúc, mà phải được đo bằng việc làm. Giáo viên thi đua dạy tốt, nghiên cứu bài học, đổi mới kiểm tra đánh giá, quan tâm học sinh yếu thế. Học sinh thi đua học tập tiến bộ, giữ gìn vệ sinh, bảo vệ cây xanh, nói lời hay, làm việc tốt, phòng chống bạo lực học đường. Cán bộ, nhân viên nâng cao tinh thần phục vụ, xây dựng môi trường an toàn, văn minh. Mỗi lớp có thể đăng ký một việc làm thiết thực theo chủ đề Hồng Quang, cuối kỳ có đánh giá, biểu dương, nhân rộng.

Bảy là, tăng cường phối hợp với địa phương, gia đình và các tổ chức xã hội. Cấp ủy, chính quyền, Đoàn Thanh niên, Hội Cựu chiến binh, Hội Khuyến học, Ban đại diện cha mẹ học sinh, cựu học sinh đều có thể tham gia vào hoạt động giáo dục truyền thống. Sự phối hợp ấy giúp nhà trường có thêm tư liệu, nhân chứng, nguồn lực, đồng thời làm cho bài học lịch sử vượt ra khỏi phạm vi lớp học. Khi gia đình và cộng đồng cùng chia sẻ thông điệp giáo dục, học sinh sẽ tiếp nhận sâu sắc hơn và có cơ hội thực hành trong đời sống thực tế.

Tám là, đưa chủ đề Hồng Quang vào chiến lược xây dựng văn hóa học đường. Nhà trường có thể xác lập hệ giá trị cốt lõi gắn với tên gọi của mình: Hiếu học, Ôn hòa, Nêu gương, Gắn kết, Quyết tâm, Uống nước nhớ nguồn, An toàn, Nhân ái, Gương mẫu. Từ hệ giá trị đó, mỗi tổ chuyên môn, mỗi lớp, mỗi tổ chức đoàn thể cụ thể hóa bằng tiêu chí phù hợp. Khi truyền thống trở thành chuẩn mực ứng xử và phong cách làm việc, nó sẽ bền vững hơn nhiều so với các hoạt động mang tính thời điểm.

Chín là, thường xuyên kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh. Mọi hoạt động giáo dục muốn hiệu quả đều cần có mục tiêu, phân công, sản phẩm và phản hồi. Nhà trường nên đánh giá mức độ tham gia của học sinh, chất lượng sản phẩm, tác động đến nhận thức, sự đồng thuận của phụ huynh, khả năng lan tỏa trong cộng đồng. Trên cơ sở đó, lựa chọn mô hình phù hợp, loại bỏ cách làm hình thức, phát huy những hoạt động có chiều sâu. Làm chậm mà chắc, đều đặn mà sáng tạo, truyền thống Hồng Quang sẽ trở thành nguồn lực tinh thần thật sự của nhà trường.

       VII. QUYẾT TÂM CỦA TẬP THỂ TRƯỜNG TH&THCS HỒNG QUANG

Phát huy niềm vinh dự được mang tên Anh hùng Liệt sỹ Hồng Quang, Chi bộ, Ban Giám hiệu và tập thể sư phạm Trường TH&THCS Hồng Quang xác định rõ phương châm hành động trong giai đoạn mới: lấy truyền thống làm nền tảng, lấy chất lượng giáo dục làm thước đo, lấy sự tiến bộ của học sinh làm mục tiêu, lấy tinh thần đoàn kết và đổi mới làm động lực. Đó không phải là khẩu hiệu chung chung, mà phải thể hiện trong từng kế hoạch, từng giờ dạy, từng hoạt động và từng mối quan hệ ứng xử trong nhà trường.

Trước hết, đơn vị quyết tâm xây dựng Chi bộ trong sạch, vững mạnh; phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên; giữ vững kỷ cương, dân chủ, đoàn kết; giải quyết công việc công khai, minh bạch, trách nhiệm. Người đứng đầu và đội ngũ quản lý phải là hạt nhân của tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Mỗi đảng viên, giáo viên, nhân viên cần tự soi mình vào những giá trị cao đẹp của Hồng Quang để rèn luyện đạo đức nghề nghiệp và thái độ phục vụ nhân dân.

Nhà trường tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Dạy chữ phải gắn với dạy người; trang bị kiến thức phải đi cùng bồi dưỡng phẩm chất; phát triển năng lực phải song hành với hình thành nhân cách. Học sinh được khuyến khích tự học, hợp tác, sáng tạo, biết đặt câu hỏi, biết giải quyết vấn đề, nhưng đồng thời phải biết lễ phép, trung thực, yêu thương, tôn trọng kỷ luật và có trách nhiệm với tập thể.

Bên cạnh đó, tập thể sư phạm tiếp tục xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện, nhân văn. Nhà trường quan tâm phòng chống bạo lực học đường, hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn, tăng cường tư vấn tâm lý, phối hợp chặt chẽ với phụ huynh, tạo cơ hội để mỗi em được phát triển theo khả năng của mình. Một ngôi trường mang tên Hồng Quang phải là nơi học sinh cảm thấy được chở che, được truyền cảm hứng, được rèn luyện và được khơi dậy khát vọng sống có ích.

Đặc biệt, việc giáo dục về Liệt sỹ Hồng Quang cần trở thành nhiệm vụ thường xuyên chứ không chỉ xuất hiện trong dịp kỷ niệm. Mỗi năm học phải có chủ đề, sản phẩm, hoạt động cụ thể; mỗi khối lớp cần có hình thức tiếp cận phù hợp; mỗi giáo viên có thể tìm một điểm liên hệ trong môn học hoặc hoạt động chủ nhiệm; mỗi học sinh được tham gia ít nhất một hoạt động trải nghiệm hoặc sản phẩm sáng tạo gắn với truyền thống nhà trường. Khi mọi thành viên cùng góp sức, giá trị Hồng Quang sẽ không còn là câu chuyện của quá khứ, mà trở thành nguồn năng lượng tinh thần trong hiện tại.

Có thể khẳng định rằng, cách tri ân thiết thực nhất đối với Liệt sỹ Hồng Quang hôm nay là xây dựng Trường TH&THCS Hồng Quang ngày càng phát triển; xây dựng đội ngũ thầy cô tận tụy, trách nhiệm; giáo dục học sinh chăm ngoan, học tốt, có lý tưởng sống đẹp; đóng góp vào sự phát triển của quê hương. Khi tên trường được chuyển hóa thành chất lượng, khi truyền thống được thể hiện bằng việc làm, khi mỗi học sinh trưởng thành hơn sau từng ngày đến lớp, đó chính là sự tiếp nối xứng đáng nhất đối với người anh hùng liệt sỹ mà nhà trường vinh dự mang tên.

VIII. KẾT LUẬN

Liệt sỹ Nguyễn Văn Trạch, tức Hồng Quang, đã sống một đời ngắn ngủi nhưng cao đẹp. Đồng chí hiến dâng tuổi trẻ, trí tuệ, niềm tin và cả sinh mạng cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc. Từ một thanh niên hiếu học, đồng chí trở thành người chiến sĩ cộng sản kiên trung; từ một người cầm bút tuyên truyền, đồng chí trở thành biểu tượng của khí phách bất khuất; từ một người con của quê hương Đặng Giang, đồng chí trở thành niềm tự hào của nhiều địa phương và của các thế hệ hôm nay.

Đối với Trường TH&THCS Hồng Quang, tên gọi ấy là vinh dự, là bản sắc, đồng thời là chuẩn mực phấn đấu. Tự hào về Hồng Quang không chỉ là nhắc lại tiểu sử hay tổ chức một vài hoạt động kỷ niệm, mà là xây dựng một môi trường giáo dục xứng đáng: kỷ cương trong nền nếp, trách nhiệm trong công việc, nhân ái trong ứng xử, sáng tạo trong dạy học, trung thực trong đánh giá, đoàn kết trong tập thể và tiến bộ trong từng học sinh.

Lịch sử không chỉ để lưu giữ trong ký ức; lịch sử còn soi đường cho hiện tại và nâng đỡ tương lai. Tri ân Liệt sỹ Hồng Quang không chỉ là dâng nén hương tưởng niệm, mà là tiếp tục gìn giữ và làm mới những giá trị mà đồng chí đã để lại bằng hành động của hôm nay. Với trách nhiệm của Chi bộ, Ban Giám hiệu và tập thể sư phạm, Trường TH&THCS Hồng Quang nguyện đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện; bồi dưỡng các thế hệ học sinh sống có lý tưởng, có đạo đức, có tri thức, có trách nhiệm, xứng đáng với mái trường mang tên Anh hùng Liệt sỹ Hồng Quang.

                                                         NGƯỜI VIẾT

                                                        Bí thư Chi bộ, Hiệu trưởng

                                                          Nguyễn Thành Công

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Trang thông tin điện tử xã Hòa Phú, thành phố Hà Nội, “Liệt sỹ Hồng Quang người con ưu tú của quê hương Hòa Phú”, đăng ngày 26/9/2024.

2. Cổng thông tin điện tử xã Hồng Quang, tỉnh Hưng Yên, “Liệt sỹ Hồng Quang - Người cộng sản kiên trung của dân tộc”, đăng ngày 17/3/2026.

3. Báo Hải Phòng, “Hồng Quang - người ở lại đất này!”.