ĐỀN TRÀ PHƯƠNG - NƠI TOẢ SÁNG TÂM LINH

Đền Trà Phương, xã Hồng Quang theo tín ngưỡng là thờ Đức vua cha Ngọc Hoàng Thượng Đế, Thái Thượng Lão quân; thờ vọng Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn - người có công lãnh đạo quân dân nhà Trần ba lần đánh thắng quân Nguyên - Mông xâm lược nước ta. Từ những năm 40 của thế kỷ 20 này, là nơi đã đóng góp, chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và can thiệp của đế quốc Mỹ.

Theo thần phả - Đền Trà Phương được xây dựng vào thời Lê Dụ Tông (1705-1729) đó là năm Ất Dậu 1705 - ứng với hiệu Khang Hy thời nhà Thanh Trung Quốc (1662-1723). Nhìn về tổng thể, Đền Trà Phương được xây dựng bằng gạch, đá, vôi mang nhiều nét mỹ quan Á Đông và giữ được vẻ trong sáng bản sắc văn hóa dân tộc. Điều này được thể hiện qua kết cấu của công trình được bố trí một cách cân xứng hài hòa. Đó là nét đẹp của kiến trúc nghệ thuật, càng tôn vẻ trang nghiêm của công trình. Ta càng thấy được sự tài hoa về kỹ thuật xây dựng về hội họa, tài ghép sành sứ của con người nơi đây. Chủ đề trang trí gắn liền với quan niệm, tư tưởng và những ước mơ hoài bão tốt đẹp của xã hội phong kiến, xưa nói riêng và cư dân lúa nước nông nghiệp phương Đông nói chung. Từ Tam Quan đến các cột Đồng Trụ, đều được đắp vẽ hình tượng Tứ Linh (Long, Lân, Quy, Phượng). Tứ thủ (Cầm kỳ thi họa). Tứ quý (tùng, trúc, mai, sen) và những biểu tượng cúc, mai, tùng hóa long...

Đặc biệt chú ý là bố cục kiến trúc của Đền Trà Phương được xây dựng sắp từ thấp đến cao khá hài hòa cân đối. Chính bố cục này càng làm tăng thêm phần trang nghiêm của ngôi Đền. Di tích này còn lưu giữ được khá nhiều hoành, phi câu đối. Bộ Bát biểu cùng cửa võng, đồ tế lễ cổ có giá trị cao về điêu khắc nghệ thuật. Đền Trà Phương như một minh chứng cho sự tích tâm linh. Bởi truyền thuyết dân gian đã có từ thời xa .Chính vì vậy, Đền Trà Phương được khởi tạo xây dựng mang dấu ấn tâm linh, được lưu truyền trong dân, chuyện kể rằng: Vào trung tuần tháng 7 năm ấy, trời mưa to lắm. Nước ngập đầy đồng. Dòng sông Cửu Yên chảy xiết. Từ xa người ta thấy một bè gỗ quý, khi trôi đến trước mô đất cao đầu làng thì xoay vòng và dừng lại. Có người lấy sào đẩy nhưng bè gỗ cũng không trôi đi. Tiếng lành đồn xa. Khi dân làng ra xem cho đây là điềm lạ, tự đặt câu hỏi: Phải chăng đây là điềm lành và cũng là trời xui, đất khiến gì hay chăng?

Trong mấy ngày lao động cật lực cả làng ra và hàng trăm cây gỗ quý được lôi lên bờ. Lúc này ở làng Chè có người đàn bà góa bụa tên là Quắn, đã nói với dân làng là “Đêm qua tôi được Ngọc Hoàng báo mộng ngài linh tự tại đây. Nếu làng đồng ý tôi xin cung tiến 1 mẫu 2 sào ruộng cùng nơi Gò cao này để làng xây Đền. Tôi chỉ có một yêu cầu và nguyện vọng duy nhất: Khi tôi về già, hàng năm cứ đến ngày giỗ Vua Cha, trước khi đơm xôi thờ, cho tôi được hưởng phần xôi hót”.

Thể theo nguyện vọng khi ngôi Đền xây xong, hàng năm cứ đến ngày làng mở hội, bao giờ cũng thế , trước khi dâng cúng Ngọc Hoàng và các vị thiên thần bằng xôi, oản, hoa quả, hương đăng và đồ tế vật quý, người ta đặt trang trọng trước cửa Đền ban thờ bà đĩa xôi Hớt, cùng hương đăng với tấm lòng biết ơn kính trọng.

Đền Trà Phương có hồ bán nguyệt nằm cạnh sông Cửu Yên, 4 mùa soi bóng lung linh, từ xa trông như một bông sen tỏa sắc hương thơm. Đền Trà Phương nằm trong cụm di tích danh thắng cùng với đình Đanh - Di tích lịch sử văn hóa - nơi tôn thờ Lôi Công, Bảo Công - hai danh tướng tài ba thời Hùng Vương đấu tranh dựng nước và giữ nước. Nơi trở thành một hình thức sinh hoạt tín ngưỡng hóa cộng đồng đối với nhân dân Hưng Yên nói và nhân dân cả nước nói chung. Năm 1952, giặc Pháp về càn quét định thiêu hủy ngôi Đền này. Do đấu tranh kiên quyết của nhân dân sở tại, chặn đứng được sự tàn phá này. Về cơ bản, ngôi Đền gần như còn bảo tồn được nguyên vẹn về kiến trúc. Đền thờ như một minh chứng cho sự tích và truyền thuyết dân gian đã có từ rất lâu. Trà Phương (dân sở tại gọi là Đậu Chè) ở xã Hồng Vân(cũ) về quy mô, phong cách và vị trí của nó trong lịch sử phát triển của dòng tín ngưỡng dân gian Việt Nam.

Vì trước những năm 40 của thế kỷ 20, nhiều cán bộ cấp cao của Xứ ủy Bắc Kỳ như Hạ Bá Cang Hoàng Quốc Việt), Hồng Quang (Tứ Trạch), Lý Anh, Tích Tạo (tức Giáo Hùng)... đã bí mật về đây cùng với đồng chí Nguyễn Mười ( quê chợ Thi), Vũ Sỹ Lược, Mai Văn Thạnh (làng Giai).. Thành lập các “Hội kín”. Nhiệm vụ của Hội lúc này là tuyên truyền giáo dục quần chúng, xây dựng cơ sở là

nhiệm vụ hàng đầu. Với phương châm “ai quen đâu thì đi đến”. Cũng từ đây đồng chí Mai Văn Thạnh, Nguyễn Xuân Đàm, Nguyễn Văn Kính đã bí mật về họp ở miếu Âm Hồn (chợ Thi) để chuẩn bị thành lập nhóm Thanh niên Phản đế đầu tiên ở vùng này. Chính vì thế đầu tháng 3 năm 1940, Hội Thanh niên Phản đế được thành lập. Hội treo cờ búa liềm, đọc tôn chỉ mục đích và đọc tuyên thệ trước cờ Đảng. Mục đích của Hội là “Đoàn kết thanh niên yêu nước, đánh đổ đế quốc Pháp xâm lược, giành độc lập, tự do cho dân tộc”.

Cách mạng tháng 8 thành công, Đền Trà Phương là nơi các tổ chức hoạt động sôi nổi, nhất là phong trào học võ của các nhóm thanh niên Phản đế. Cứ đêm đêm sân Đền và các gò đống cao đều được lấy làm bãi tập. Chính phong trào tuyên truyền, luyện tập ấy tạo điều kiện thuận lợi cho việc đưa đón cán bộ Xứ ủy liên tỉnh về đây rồi tỏa đi các nơi giáo dục quần chúng nhất là thanh niên, phụ nữ. Vì lẽ đó cơ sở được mở rộng.

Ngày 22/12/1946, thực hiện lời kêu gọi “Toàn quốc kháng chiến của Hồ Chủ tịch” - Nơi đây đã chứng kiến hàng trăm thanh niên ưu tú trong vùng về đây xung phong lên đường cầm súng chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. Nơi đây được tổ chức lễ hội hàng năm. Nhân dân trong vùng đến dự rất đông. Trước khi biểu diễn xem hội, nghe hát trống quân, leo cầu Kiều, chọi gà, đánh cờ, kéo co….. được nghe cán bộ cấp trên diễn thuyết tuyên truyền giác ngộ cách mạng.

Cuộc bầu cử Quốc hội ngày mùng 6 tháng 1 năm 1946 thành công, Đền Trà Phương được 2 lần đón đại diện đại biểu Quốc hội là bà Cao Thị Khương và ông Bồ Xuân Luật về nói chuyện thu hút hàng nghìn người tới nghe. Một số cơ quan của Nhà nước như Ngân hàng Quốc gia, xưởng quân giới... cũng di chuyển về đây làm việc một thời gian. Thời kỳ kháng chiến chống Mỹ (1954-1975), Đền Trà Phương cũng là nơi chứng kiến đưa tiễn hàng trăm thanh niên ưu tú lên đường Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước. Nhiều cuộc phát động cung cấp sức người, sức của “Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người” cho cuộc kháng chiến được tổ chức trọng thế ở đây.

Đền Trà Phương - nơi tôn thờ thần linh - một truyền thống tốt đẹp và có sức sống mãnh liệt của văn hóa dân gian. Chính là cơ sở chính trị, xã hội, cơ sở tinh thần và tâm linh đã hình thành và phát triển. Một tục có từ thời Văn Lang Âu Lạc truyền lại cho đến ngày nay. Chính là tục thờ thần linh của người Việt cổ. Năm 1993, Đền Trà Phương được đón bằng di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia. Đó là niềm vinh dự tự hào với Đảng bộ và nhân dân xã Hồng Quang nói riêng và cả nước nói chung. Một di tích, một công trình như một lẵng hoa đẹp rất xứng đáng để chúng ta trân trọng, bảo tồn.